{"id":117254,"date":"2026-04-08T22:33:13","date_gmt":"2026-04-08T22:33:13","guid":{"rendered":"https:\/\/bibliostaged.wpengine.com\/ia-en-las-bibliotecas-que-ha-cambiado-y-que-esta-en-juego\/"},"modified":"2026-04-09T17:50:24","modified_gmt":"2026-04-09T17:50:24","slug":"ia-en-las-bibliotecas-retos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/ia-en-las-bibliotecas-retos\/","title":{"rendered":"IA en las bibliotecas: qu\u00e9 ha cambiado y cu\u00e1les son los retos"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"117254\" class=\"elementor elementor-117254 elementor-114338\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-1a8514af elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"1a8514af\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[{&quot;jet_parallax_layout_image&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;_id&quot;:&quot;e10cdb8&quot;,&quot;jet_parallax_layout_image_tablet&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_image_mobile&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_speed&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;%&quot;,&quot;size&quot;:50,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;jet_parallax_layout_type&quot;:&quot;scroll&quot;,&quot;jet_parallax_layout_direction&quot;:&quot;1&quot;,&quot;jet_parallax_layout_fx_direction&quot;:null,&quot;jet_parallax_layout_z_index&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_animation_prop&quot;:&quot;transform&quot;,&quot;jet_parallax_layout_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;]}]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-530bb76f\" data-id=\"530bb76f\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-68cdab7b hero hero-post hero-sub hero-content-dark hero-product elementor-cta--layout-image-left elementor-cta--mobile-layout-image-above elementor-cta--skin-classic elementor-animated-content elementor-widget elementor-widget-call-to-action\" data-id=\"68cdab7b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"call-to-action.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta__bg-wrapper\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta__bg elementor-bg\" style=\"background-image: url(https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/AI-in-Libraries.webp);\" role=\"img\" aria-label=\"Bibliotecario interactuando con una interfaz de b\u00fasqueda digital en una biblioteca moderna.\"><\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta__bg-overlay\"><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta__content\">\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta__title elementor-cta__content-item elementor-content-item\">\n\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/category\/blog\/\" rel=\"tag\">Blog<\/a><a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/category\/blog\/library-strategy\/\" rel=\"tag\">Estrategia Bibliotecaria<\/a>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-cta__description elementor-cta__content-item elementor-content-item\">\n\t\t\t\t\t\tIA en las bibliotecas: qu\u00e9 ha cambiado y cu\u00e1les son los retos\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-540ac432 elementor-section-full_width content-video-contained bb-1 elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"540ac432\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[{&quot;jet_parallax_layout_image&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;_id&quot;:&quot;023c89a&quot;,&quot;jet_parallax_layout_image_tablet&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_image_mobile&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_speed&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;%&quot;,&quot;size&quot;:50,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;jet_parallax_layout_type&quot;:&quot;scroll&quot;,&quot;jet_parallax_layout_direction&quot;:&quot;1&quot;,&quot;jet_parallax_layout_fx_direction&quot;:null,&quot;jet_parallax_layout_z_index&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_animation_prop&quot;:&quot;transform&quot;,&quot;jet_parallax_layout_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;]}]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-48ed8e5d column-narrow\" data-id=\"48ed8e5d\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3a38a1c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3a38a1c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tApril 8, 2026\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7699b6f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"7699b6f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"article-toc\"><p class=\"toc-title\">En este art\u00edculo<\/p><ul><li><a href=\"#introduction\">Introducci\u00f3n<\/a><\/li><li><a href=\"#historical\">Fundamentos hist\u00f3ricos<\/a><\/li><li><a href=\"#landscape\">El panorama mundial actual<\/a><\/li><li><a href=\"#user\">La perspectiva del usuario<\/a><\/li><li><a href=\"#professional\">La perspectiva profesional<\/a><\/li><li><a href=\"#trends\">Perspectivas futuras<\/a><\/li><li><a href=\"#conclusion\">Conclusi\u00f3n<\/a><\/li><li><a href=\"#references\">Referencias<\/a><\/li><\/ul><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c115686 elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"c115686\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"Introduccin\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6c26b12 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6c26b12\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Introducci\u00f3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1591a24e elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"1591a24e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e597646 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"e597646\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En los \u00faltimos tres a\u00f1os, bibliotecas de todo el mundo han estudiado o implementado la inteligencia artificial en tareas de catalogaci\u00f3n, b\u00fasqueda y atenci\u00f3n al usuario. Su adopci\u00f3n es generalizada, pero su implementaci\u00f3n var\u00eda considerablemente. Para comprender cu\u00e1l es el lugar que ocupa la inteligencia artificial, conviene conocer lo que la precedi\u00f3.  <\/p><p>La automatizaci\u00f3n de las bibliotecas no comenz\u00f3 con el machine learning. Comenz\u00f3 con tarjetas perforadas, lectores de c\u00f3digos de barras y sistemas de seguridad electromagn\u00e9ticos. La tecnolog\u00eda ha ido evolucionando a lo largo de d\u00e9cadas. El objetivo institucional se ha mantenido igual.   <\/p><p>Este art\u00edculo recorre esa trayectoria, desde el proyecto MARC y los primeros sistemas de autopr\u00e9stamo hasta la IA generativa y la anal\u00edtica operativa. Examina los datos de despliegue a nivel mundial sobre la adopci\u00f3n actual y analiza c\u00f3mo la IA est\u00e1 transformando la experiencia del usuario y las funciones profesionales. <\/p><p>Bas\u00e1ndose en investigaciones publicadas y en datos de encuestas a nivel mundial que recogen las opiniones de m\u00e1s de 2.000 bibliotecarios de 109 pa\u00edses, junto con la experiencia adquirida en la implementaci\u00f3n de esta tecnolog\u00eda en bibliotecas p\u00fablicas, acad\u00e9micas y especializadas, este art\u00edculo analiza lo que est\u00e1 en juego cuando la inteligencia artificial se introduce en el entorno bibliotecario.<\/p><p>A lo largo de este art\u00edculo, el t\u00e9rmino \u00abIA\u00bb se refiere, en sentido amplio, al aprendizaje autom\u00e1tico y a los sistemas generativos. Cuando procede, se establece una distinci\u00f3n entre la automatizaci\u00f3n basada en reglas, la modelizaci\u00f3n estad\u00edstica y la IA generativa. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b73ca9c elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"b73ca9c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"histrico\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-67184094 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"67184094\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Fundamentos hist\u00f3ricos<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e1c3714 elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"e1c3714\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2d310c33 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"2d310c33\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p data-start=\"757\" data-end=\"1058\">La tecnolog\u00eda bibliotecaria ha evolucionado por dos v\u00edas paralelas que han ido convergiendo gradualmente: los sistemas de software que organizan y recuperan informaci\u00f3n, y los sistemas de hardware que gestionan la circulaci\u00f3n, la seguridad y el acceso f\u00edsico. Comprender ambas trayectorias permite entender mejor lo que representa hoy en d\u00eda la inteligencia artificial. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-57f006df elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"57f006df\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Automatizaci\u00f3n del software<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7ae1dc2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"7ae1dc2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La automatizaci\u00f3n de los datos bibliotecarios comenz\u00f3 a principios de la d\u00e9cada de 1960, cuando las universidades experimentaron con ordenadores centrales, tarjetas perforadas y cintas magn\u00e9ticas para estandarizar los registros de cat\u00e1logo. El Proyecto Piloto<a href=\"https:\/\/www.loc.gov\/marc\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> MARC<\/a>, puesto en marcha por la Biblioteca del Congreso en 1966, marc\u00f3 un punto de inflexi\u00f3n. Los datos bibliogr\u00e1ficos pasaron a ser legibles por m\u00e1quina y transferibles entre instituciones. En 1971, <a href=\"https:\/\/www.oclc.org\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">OCLC<\/a> puso en marcha la catalogaci\u00f3n cooperativa, reduciendo el trabajo descriptivo redundante entre bibliotecas (NISO, 2012; Rosenheck, 1997).  <\/p><p>A lo largo de los a\u00f1os setenta y ochenta, los sistemas integrados de bibliotecas formalizaron la gesti\u00f3n de la circulaci\u00f3n, las adquisiciones y el cat\u00e1logo (Breeding, 2009). En la d\u00e9cada de los noventa se introdujeron los OPAC basados en la web y el acceso remoto (Borgman, 1996). La d\u00e9cada de 2000 ampli\u00f3 las colecciones digitales e incorpor\u00f3 avances en el procesamiento del lenguaje natural a los sistemas de recuperaci\u00f3n de informaci\u00f3n (Manning et al., 2008). En la d\u00e9cada de 2010, las capas de descubrimiento incorporaron la clasificaci\u00f3n por relevancia y la b\u00fasqueda federada como expectativas est\u00e1ndar (Breeding, 2015).   <\/p><p>Conviene distinguir entre la b\u00fasqueda algor\u00edtmica y la IA generativa. La clasificaci\u00f3n por relevancia y la b\u00fasqueda basada en el procesamiento del lenguaje natural mejoraron la b\u00fasqueda de informaci\u00f3n durante d\u00e9cadas, pero no generaron nuevas respuestas ni narrativas; lo que hicieron fue optimizar la forma en que se localizaban los registros existentes. <\/p><p>La introducci\u00f3n de los sistemas de IA generativa a partir de 2022 supone un cambio cualitativo. Sistemas como<a href=\"https:\/\/arxiv.org\/abs\/2303.08774\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> GPT-4 <\/a>han demostrado su capacidad para sintetizar, resumir y generar texto a gran escala, generando respuestas que interpretan y contextualizan la informaci\u00f3n en lugar de limitarse a recuperarla. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cb6aa70 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cb6aa70\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Automatizaci\u00f3n del hardware<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-28cdba30 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"28cdba30\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Mientras la automatizaci\u00f3n de los sistemas inform\u00e1ticos avanzaba entre bastidores, una transformaci\u00f3n paralela reconfigur\u00f3 la experiencia f\u00edsica de la biblioteca.<\/p><p>En 1970, la Biblioteca P\u00fablica de Saint Paul implement\u00f3 el primer sistema de seguridad electromagn\u00e9tico <a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/suministros-para-biblioteca\/\">Tattle-Tape<\/a>, desarrollado por 3M. A principios de la d\u00e9cada de 1990, esta tecnolog\u00eda proteg\u00eda los fondos de m\u00e1s de 40 pa\u00edses (Breeding, 2015; Bibliotheca, 2001). En 1972, la Biblioteca de Kentish Town adopt\u00f3 uno de los primeros sistemas de identificaci\u00f3n por c\u00f3digos de barras, lo que agiliz\u00f3 los flujos de trabajo de circulaci\u00f3n y redujo los errores manuales (Tedd, 2007).  <\/p><p>En 1992, 3M present\u00f3 el sistema de autopr\u00e9stamo Modelo 5210, con lo que se generaliz\u00f3 el <a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/self-service-in-libraries-evolution-impact-and-the-future\/\">autoservicio en las bibliotecas<\/a> antes de que el autopr\u00e9stamo se convirtiera en la norma en el sector minorista. La tendencia fue constante: las bibliotecas adoptaron la automatizaci\u00f3n operativa desde el principio, normalmente como respuesta a las limitaciones de personal y a la creciente demanda. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-616cdc3 elementor-widget elementor-widget-jet-horizontal-timeline\" data-id=\"616cdc3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;columns&quot;:3,&quot;columns_tablet&quot;:2,&quot;columns_mobile&quot;:1}\" data-widget_type=\"jet-horizontal-timeline.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-jet-horizontal-timeline jet-elements\">\n<div class=\"jet-hor-timeline jet-hor-timeline--layout-chess jet-hor-timeline--align-left jet-hor-timeline--scroll-bar\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-inner\">\n\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-track\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-list jet-hor-timeline-list--top\">\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-80356c2 is-active\" data-item-id=\"80356c2\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Inicios de la catalogaci\u00f3n computarizada<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-f74456f is-active\" data-item-id=\"f74456f\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">1966<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-e752733 is-active\" data-item-id=\"e752733\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Tattle-Tape<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-dcecdb2 is-active\" data-item-id=\"dcecdb2\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">1971<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-ee248af is-active\" data-item-id=\"ee248af\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Sistemas de c\u00f3digo de barras<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-147d974 is-active\" data-item-id=\"147d974\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">1983<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-e88cca3 is-active\" data-item-id=\"e88cca3\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">OPAC<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-9ac98b9 is-active\" data-item-id=\"9ac98b9\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">1992<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-36e6b49 is-active\" data-item-id=\"36e6b49\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Koha (open-source ILS)<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-01b6243 is-active\" data-item-id=\"01b6243\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">A\u00f1os 2010<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-ee33c7f is-active\" data-item-id=\"ee33c7f\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">IA generativa<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div>\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-list jet-hor-timeline-list--middle\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline__line\"><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-80356c2 is-active\" data-item-id=\"80356c2\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-f74456f is-active\" data-item-id=\"f74456f\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-e752733 is-active\" data-item-id=\"e752733\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-dcecdb2 is-active\" data-item-id=\"dcecdb2\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-ee248af is-active\" data-item-id=\"ee248af\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-147d974 is-active\" data-item-id=\"147d974\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-e88cca3 is-active\" data-item-id=\"e88cca3\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-9ac98b9 is-active\" data-item-id=\"9ac98b9\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-36e6b49 is-active\" data-item-id=\"36e6b49\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-01b6243 is-active\" data-item-id=\"01b6243\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-ee33c7f is-active\" data-item-id=\"ee33c7f\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__point\"><div class=\"jet-hor-timeline-item__point-content\"><span class=\"jet-elements-icon\"><i aria-hidden=\"true\" class=\"far fa-circle\"><\/i><\/span><\/div><\/div><\/div>\n<\/div>\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-list jet-hor-timeline-list--bottom\">\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-80356c2 is-active\" data-item-id=\"80356c2\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">Principios de los 60<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-f74456f is-active\" data-item-id=\"f74456f\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">MARC est\u00e1ndar<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-e752733 is-active\" data-item-id=\"e752733\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">1970<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-dcecdb2 is-active\" data-item-id=\"dcecdb2\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Catalogaci\u00f3n cooperativa de OCLC<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-ee248af is-active\" data-item-id=\"ee248af\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">1972<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-147d974 is-active\" data-item-id=\"147d974\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">ILS<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-e88cca3 is-active\" data-item-id=\"e88cca3\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">A\u00f1os 90<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-9ac98b9 is-active\" data-item-id=\"9ac98b9\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Primer sistema comercial de autoservicio<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-36e6b49 is-active\" data-item-id=\"36e6b49\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">2000<\/div>\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-01b6243 is-active\" data-item-id=\"01b6243\">\n\t\t\t\n<div class=\"jet-hor-timeline-item__card\">\n\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-inner\">\n\t\t<h5 class=\"jet-hor-timeline-item__card-title\">Machine learning en descubrimiento<\/h5>\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__card-arrow\"><\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\n<div class=\"jet-hor-timeline-item elementor-repeater-item-ee33c7f is-active\" data-item-id=\"ee33c7f\">\n\t\t\t<div class=\"jet-hor-timeline-item__meta\">2022<\/div>\t<\/div>\n<\/div>\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c0e1c05 elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"c0e1c05\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"landscape\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cc44fc4 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"cc44fc4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">El panorama mundial actual<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b674daf elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"b674daf\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4a2753b elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4a2753b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>El informe \u00ab<a href=\"https:\/\/clarivate.com\/pulse-of-the-library\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">The Pulse of the Library 2025<\/a>\u00bb, basado en las respuestas de m\u00e1s de 2000 bibliotecarios de 109 pa\u00edses, ofrece la visi\u00f3n global m\u00e1s completa sobre la adopci\u00f3n de la inteligencia artificial en el sector (Clarivate, 2025).<\/p><p>El 67 % de las bibliotecas afirma estar estudiando o implementando la inteligencia artificial. El 33 % indica que la est\u00e1 implementando de forma activa. Las restricciones presupuestarias siguen siendo el principal obst\u00e1culo, seg\u00fan el 62 % de los encuestados. M\u00e1s de la mitad reconoce que la adopci\u00f3n de la inteligencia artificial requerir\u00e1 una recualificaci\u00f3n sustancial.   <\/p><p>Las diferencias regionales son notables. Asia y Europa registran niveles de madurez en la implementaci\u00f3n m\u00e1s elevados que Estados Unidos. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-95d2656 elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"95d2656\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<link href=\"https:\/\/fonts.googleapis.com\/css2?family=Inter:wght@400;500;600;700&display=swap\" rel=\"stylesheet\"><style>.bib-stats-grid {\r\n    font-family: 'Inter', sans-serif;\r\n    display: grid;\r\n    grid-template-columns: repeat(3, 1fr);\r\n    gap: 1.25rem;\r\n    width: 100%;\r\n  }\r\n  .bib-stat {\r\n    background: #fff;\r\n    border-radius: 8px;\r\n    padding: 1.75rem 1.5rem;\r\n    box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.07), 0 6px 20px rgba(0,0,0,0.05);\r\n    display: flex;\r\n    flex-direction: column;\r\n    gap: 0.6rem;\r\n    transition: box-shadow 0.2s ease, transform 0.2s ease;\r\n  }\r\n  .bib-stat:hover {\r\n    box-shadow: 0 4px 16px rgba(0,0,0,0.1), 0 10px 30px rgba(0,0,0,0.07);\r\n    transform: translateY(-2px);\r\n  }\r\n  .bib-stat .number {\r\n    font-size: 2.8rem;\r\n    font-weight: 700;\r\n    color: #E3000F;\r\n    line-height: 1;\r\n    letter-spacing: -0.02em;\r\n  }\r\n  .bib-stat .text {\r\n    font-size: 13px;\r\n    line-height: 1.6;\r\n    color: #555;\r\n    font-weight: 400;\r\n  }\r\n<\/style><div class=\"bib-stats-grid\"><div class=\"bib-stat\"><span class=\"number\">67%<\/span><span class=\"text\">de las bibliotecas a nivel global est\u00e1n explorando o implementando IA \u2014 frente al 63% en 2024.<\/span><\/div><div class=\"bib-stat\"><span class=\"number\">35%<\/span><span class=\"text\">se mantienen en la etapa inicial de evaluaci\u00f3n, sin implementaci\u00f3n activa a\u00fan.<\/span><\/div><div class=\"bib-stat\"><span class=\"number\">33%<\/span><span class=\"text\">reportan implementaci\u00f3n activa de IA con soluciones concretas ya en funcionamiento.<\/span><\/div><div class=\"bib-stat\"><span class=\"number\">62%<\/span><span class=\"text\">citan la falta de presupuesto como la principal barrera, superando la falta de experiencia, que ocup\u00f3 el primer lugar en 2024.<\/span><\/div><div class=\"bib-stat\"><span class=\"number\">56%<\/span><span class=\"text\">reconocen que la IA requerir\u00e1 una recualificaci\u00f3n o mejora significativa de las habilidades de sus equipos.<\/span><\/div><div class=\"bib-stat\"><span class=\"number\">49%<\/span><span class=\"text\">esperan que la IA permita al personal enfocarse en tareas m\u00e1s estrat\u00e9gicas y creativas a medida que el trabajo rutinario se automatiza.<\/span><\/div><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c874427 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c874427\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"font-size: 14px; text-align: left;\">Fuente: Clarivate. (2025). <em>Pulse of the Library 2025<\/em>. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-67c3979 elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"67c3979\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"usuario\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-557c4a8 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"557c4a8\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La perspectiva del usuario<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0b125a2 elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"0b125a2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4c80f28 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4c80f28\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Para los usuarios, la IA se integra en la biblioteca principalmente a trav\u00e9s de los sistemas de b\u00fasqueda, la continuidad del servicio y la accesibilidad.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f1c92a1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"f1c92a1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Descubrimiento y recomendaci\u00f3n<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4bf6cc0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4bf6cc0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Los cat\u00e1logos tradicionales exigen precisi\u00f3n. Los usuarios deben saber qu\u00e9 buscar. Los sistemas potenciados por IA \u2014incluidos el procesamiento del lenguaje natural (NLP) avanzado y, m\u00e1s recientemente, los modelos generativos\u2014 interpretan la intenci\u00f3n sem\u00e1ntica y muestran materiales relacionados sin necesidad de coincidencias exactas de palabras clave.  <\/p><p>Herramientas como <a href=\"https:\/\/exlibrisgroup.com\/products\/primo-discovery-service\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Primo Research Assistant <\/a>y <a href=\"https:\/\/knowledge.exlibrisgroup.com\/Alma\/Product_Materials\/010Roadmap\/AI_Metadata_Enrichment_for_Libraries\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Alma AI Metadata Assistant <\/a>utilizan modelos ling\u00fc\u00edsticos y otras t\u00e9cnicas de inteligencia artificial para enriquecer los registros y mejorar la clasificaci\u00f3n por relevancia. Algunas se basan principalmente en el aprendizaje autom\u00e1tico y la automatizaci\u00f3n basada en el procesamiento del lenguaje natural; las versiones m\u00e1s recientes incorporan modelos generativos capaces de producir res\u00famenes, sugerencias de metadatos o explicaciones contextuales. El resultado pr\u00e1ctico es una b\u00fasqueda m\u00e1s fluida y un descubrimiento contextual m\u00e1s amplio.  <\/p><p>No todas las experiencias de recomendaci\u00f3n se basan en la IA generativa. Mucho antes de la llegada de los sistemas generativos, las bibliotecas ya utilizaban metadatos estructurados, vocabularios controlados y la curaci\u00f3n editorial para impulsar los mecanismos de recomendaci\u00f3n que ya determinaban lo que los usuarios ve\u00edan en el momento de realizar un pr\u00e9stamo. <\/p><p>En 2023, por ejemplo, Bibliotheca y NoveList establecieron una alianza exclusiva que integra recomendaciones de libros seleccionadas directamente en los <a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/soluciones\/prestamo-autoservicio\/\">sistemas de autoservicio<\/a> de Bibliotheca, vinculando el momento del pr\u00e9stamo con sugerencias personalizadas extra\u00eddas de la base de datos editorial de NoveList.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4a0bd8f elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"4a0bd8f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/Bibliotheca_selfCheck-3000_Cincy-Library_OH-4-683x1024.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-103068\" alt=\"Un usuario utiliza el quiosco Bibliotheca selfCheck 3000 en espa\u00f1ol en la Biblioteca P\u00fablica de Cincinnati.\" srcset=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/Bibliotheca_selfCheck-3000_Cincy-Library_OH-4-683x1024.webp 683w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/Bibliotheca_selfCheck-3000_Cincy-Library_OH-4-200x300.webp 200w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/Bibliotheca_selfCheck-3000_Cincy-Library_OH-4-768x1151.webp 768w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/Bibliotheca_selfCheck-3000_Cincy-Library_OH-4-1025x1536.webp 1025w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/Bibliotheca_selfCheck-3000_Cincy-Library_OH-4.webp 1366w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" title=\"\">\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37d1f5c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"37d1f5c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Usuaria utiliza el quiosco selfCheck 3000 en la Biblioteca P\u00fablica de Cincinnati.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0274542 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"0274542\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Chatbots y servicio continuo<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0b39c3d elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"0b39c3d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"standard-markdown grid-cols-1 grid [&amp;_&gt;_*]:min-w-0 gap-3\"><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Los chatbots gestionan de forma fiable las preguntas frecuentes, las renovaciones, las reservas y las indicaciones de navegaci\u00f3n (Aharony y Ben-Baruch, 2019; Lund y Wang, 2023). Su principal ventaja es la disponibilidad: el servicio funciona las 24 horas del d\u00eda, independientemente del horario del personal. <\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Lo que los distingue de una simple secci\u00f3n de preguntas frecuentes digital es su alcance. Una revisi\u00f3n sistem\u00e1tica realizada por Crompton y Burke (2023) identific\u00f3 cinco categor\u00edas distintas de aplicaciones de chatbots en las bibliotecas acad\u00e9micas, que van desde la retroalimentaci\u00f3n automatizada y la predicci\u00f3n del comportamiento de los usuarios hasta la tutor\u00eda inteligente adaptada a los perfiles de cada estudiante. En conjunto, describen una capa de servicios capaz de apoyar a los usuarios desde el primer contacto con un tema, hasta la finalizaci\u00f3n de un proyecto de investigaci\u00f3n.  <\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Hay que tener en cuenta una advertencia importante en este sentido. Se ha documentado que los chatbots de uso general cometen errores en las tareas de referencia bibliogr\u00e1fica. Las bibliotecas que desarrollan chatbots entrenados con sus propias colecciones y pol\u00edticas obtienen sistem\u00e1ticamente resultados m\u00e1s fiables. En los entornos de referencia, una respuesta err\u00f3nea dada con seguridad es peor que no dar ninguna respuesta.   <\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4d93f08 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"4d93f08\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La accesibilidad como infraestructura estructural<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c04ea53 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c04ea53\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Algunas herramientas de accesibilidad incorporan ahora inteligencia artificial (como la traducci\u00f3n en tiempo real o los sistemas de voz adaptativa). Otras, como el hardware ajustable y los modos de alto contraste, se basan en t\u00e9cnicas de accesibilidad ya consolidadas, en lugar de en la inteligencia artificial. <\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Las tecnolog\u00edas de conversi\u00f3n de texto a voz, las interfaces adaptativas, la traducci\u00f3n en tiempo real y el hardware ajustable cumplen ahora con los requisitos legales establecidos por la <a class=\"underline underline underline-offset-2 decoration-1 decoration-current\/40 hover:decoration-current focus:decoration-current\" href=\"https:\/\/commission.europa.eu\/strategy-and-policy\/policies\/justice-and-fundamental-rights\/disability\/european-accessibility-act-eaa_en\" rel=\"noopener\">Ley de Accesibilidad Europea<\/a> y las normas<a class=\"underline underline underline-offset-2 decoration-1 decoration-current\/40 hover:decoration-current focus:decoration-current\" href=\"https:\/\/www.w3.org\/TR\/WCAG21\/\" rel=\"noopener\"> WCAG 2.1 AA<\/a>, lo que proporciona a las instituciones un marco tanto normativo como operativo.<\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">La capa de software por s\u00ed sola no lo dice todo. Los puntos de servicio f\u00edsicos influyen en el acceso de manera igualmente directa. Los <a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/selfcheck-3000\/\">quioscos de autoservicio<\/a> modernos incorporan altura ajustable para usuarios en silla de ruedas, modos de visualizaci\u00f3n de alto contraste, funci\u00f3n integrada de conversi\u00f3n de texto a voz e interfaces multiling\u00fces que abarcan decenas de idiomas. Las<a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/soluciones\/deteccion-de-seguridad\/\"> puertas de seguridad<\/a> est\u00e1n dise\u00f1adas con pasillos amplios para que la infraestructura destinada a proteger la colecci\u00f3n no termine restringiendo el acceso a ella. <\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Los datos emp\u00edricos demuestran que el uso de estas herramientas se traduce en un aumento cuantificable de la autonom\u00eda de los usuarios con discapacidades visuales o motoras (Chauhan, 2024). En el caso de los grupos que hist\u00f3ricamente han estado infrarrepresentados en el uso de las bibliotecas, el enfoque centrado en el cumplimiento tiende a subestimar lo que realmente est\u00e1 en juego. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d631862 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"d631862\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Alfabetizaci\u00f3n informacional<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-40b7a95 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"40b7a95\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Cuando un sistema es capaz de generar una respuesta que parece cre\u00edble en cuesti\u00f3n de segundos, evaluar esa respuesta es m\u00e1s importante que encontrarla.<\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">La Asociaci\u00f3n Americana de Bibliotecas defini\u00f3 en 1989 la alfabetizaci\u00f3n informacional como la capacidad de reconocer cu\u00e1ndo se necesita informaci\u00f3n y de localizarla, evaluarla y utilizarla de manera eficaz. Las directrices de la <a class=\"underline underline underline-offset-2 decoration-1 decoration-current\/40 hover:decoration-current focus:decoration-current\" href=\"https:\/\/www.ala.org\/acrl\/standards\/ai\" rel=\"noopener\">ACRL <\/a>para 2025 ampl\u00edan esa definici\u00f3n para incluir la alfabetizaci\u00f3n algor\u00edtmica y el an\u00e1lisis cr\u00edtico de los sistemas generativos.<\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Haider y Sundin (2019) describen c\u00f3mo la b\u00fasqueda ha evolucionado desde herramientas que responden a consultas hasta convertirse en \u00abmotores de sugerencias\u00bb que se anticipan a las necesidades antes de que se formule la consulta. Los sistemas de b\u00fasqueda de bibliotecas est\u00e1n avanzando en la misma direcci\u00f3n. <\/p><p>Ense\u00f1ar a los usuarios a reconocer y evaluar ese cambio se est\u00e1 convirtiendo en algo tan fundamental como cualquier otra forma de alfabetizaci\u00f3n informacional.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0edf56d elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"0edf56d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"profesional\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-40e5b48 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"40e5b48\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La perspectiva profesional<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-072e2b4 elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"072e2b4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-043f115 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"043f115\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p data-start=\"7468\" data-end=\"7557\">Para los bibliotecarios, la IA supone una mayor eficiencia, cuestiones de gobernanza y una evoluci\u00f3n de su funci\u00f3n.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-da40f22 elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"da40f22\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<link href=\"https:\/\/fonts.googleapis.com\/css2?family=Inter:wght@400;500;600&display=swap\" rel=\"stylesheet\"><style>.bib-table-wrap {\r\n    font-family: 'Inter', sans-serif;\r\n    width: 100%;\r\n    border: 1px solid #bbb;\r\n    overflow: hidden;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap table {\r\n    width: 100%;\r\n    border-collapse: collapse;\r\n    font-size: 13px;\r\n    line-height: 1.5;\r\n    table-layout: fixed;\r\n    margin: 0;\r\n    padding: 0;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap col.use-case-col {\r\n    width: 22%;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap col.other-col {\r\n    width: 27%;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap thead tr {\r\n    background: #E3000F;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap thead th {\r\n    color: #fff;\r\n    font-weight: 600;\r\n    font-size: 12px;\r\n    letter-spacing: 0.02em;\r\n    padding: 11px 14px;\r\n    text-align: left;\r\n    border: none;\r\n    border-right: 1px solid rgba(255,255,255,0.2);\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap thead th:first-child {\r\n    padding: 11px 14px 11px 16px;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap thead th:last-child {\r\n    border-right: none;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap tbody tr {\r\n    border-bottom: 1px solid #bbb;\r\n    transition: background 0.15s ease;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap tbody tr:last-child {\r\n    border-bottom: none;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap tbody tr:hover {\r\n    background: #fdf5f5;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap tbody td {\r\n    padding: 13px 14px;\r\n    vertical-align: top;\r\n    color: #333;\r\n    border-right: 1px solid #bbb;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap tbody td:last-child {\r\n    border-right: none;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap .use-case {\r\n    font-weight: 600;\r\n    color: #111;\r\n    padding-left: 16px;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap a {\r\n    color: #E3000F;\r\n    text-decoration: none;\r\n  }\r\n  .bib-table-wrap a:hover {\r\n    text-decoration: underline;\r\n  }\r\n<\/style><div class=\"bib-table-wrap\"><table><colgroup><col class=\"use-case-col\"><col class=\"other-col\"><col class=\"other-col\"><col class=\"other-col\"><\/colgroup><thead><tr><th>Caso de uso<\/th><th>Qu\u00e9 cubre<\/th><th>Factores clave<\/th><th>Principales barreras<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"use-case\">Automatizaci\u00f3n<\/td><td>Flujos administrativos rutinarios; almacenamiento y recuperaci\u00f3n automatizados<\/td><td>Eficiencia operativa<\/td><td>Alto costo de infraestructura; complejidad de integraci\u00f3n<\/td><\/tr><tr><td class=\"use-case\">Descubrimiento<\/td><td>B\u00fasqueda mejorada con IA y aprendizaje autom\u00e1tico; sistemas de recomendaci\u00f3n<\/td><td>Ampliar el acceso a escala<\/td><td>\u00c9tica del consentimiento; dificultad para convertir pilotos en servicios<\/td><\/tr><tr><td class=\"use-case\">Chatbots<\/td><td>Consultas de referencia; renovaciones; orientaci\u00f3n de navegaci\u00f3n<\/td><td>Disponibilidad 24\/7; consistencia<\/td><td>Resistencia del personal; preocupaciones de privacidad<\/td><\/tr><tr><td class=\"use-case\">Apoyo a la investigaci\u00f3n<\/td><td>Apoyo a flujos de datos de investigaci\u00f3n; revisi\u00f3n automatizada de literatura; curadur\u00eda; licencias<\/td><td>Volumen y velocidad de la publicaci\u00f3n cient\u00edfica; crecimiento de la ciencia de datos en las instituciones<\/td><td>Derechos de autor; acceso equitativo; el rol de la biblioteca no siempre es reconocido<\/td><\/tr><tr><td class=\"use-case\">Alfabetizaci\u00f3n en IA<\/td><td>Capacitaci\u00f3n de personal y usuarios en evaluaci\u00f3n y \u00e9tica de la IA<\/td><td>Riesgos sociales de la IA; mandato \u00e9tico<\/td><td>El rol de la biblioteca no siempre cuenta con apoyo institucional<\/td><\/tr><tr><td class=\"use-case\">Anal\u00edtica<\/td><td>An\u00e1lisis de uso; planificaci\u00f3n de servicios; previsi\u00f3n de la demanda<\/td><td>Dise\u00f1o de servicios basado en evidencia<\/td><td>Habilidades t\u00e9cnicas; restricciones de GDPR y privacidad<\/td><\/tr><tr><td class=\"use-case\">Operaciones tecnol\u00f3gicas<\/td><td>Gesti\u00f3n de dispositivos; monitoreo del estado del sistema; reportes asistidos por IA<\/td><td>Visibilidad operativa en sucursales y puntos de servicio \u2014 p. ej., mediante <a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/libraryconnect-link\/\" target=\"_blank\">libraryConnect LINK<\/a><\/td><td>Complejidad de integraci\u00f3n; limitaciones de personal<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f6ad50f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"f6ad50f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"font-size: 14px; text-align: left;\">Adaptado de Cox y Mazumdar (2024), y Kautonen y Gasparini (2024).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-54512bb elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"54512bb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Metadatos y catalogaci\u00f3n automatizados<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b4d134a elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"b4d134a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">La catalogaci\u00f3n ha sido tradicionalmente una de las tareas que m\u00e1s mano de obra requieren en una biblioteca. Las herramientas asistidas por IA y basadas en el aprendizaje autom\u00e1tico generan ahora metadatos enriquecidos e identifican relaciones entre los materiales en una fracci\u00f3n del tiempo que antes se necesitaba. <\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Las mejoras en la eficiencia son reales, pero el escepticismo profesional las acompa\u00f1a. Los datos de una encuesta de Clarivate (2025) indican que los profesionales de catalogaci\u00f3n expresan el mayor nivel de preocupaci\u00f3n por la adopci\u00f3n de la IA entre todos los roles bibliotecarios, con un 35 % que manifiesta una perspectiva negativa. Las herramientas avanzan m\u00e1s r\u00e1pido que la confianza de la profesi\u00f3n en ellas.  <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-ae36c89 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"ae36c89\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Desarrollo predictivo de colecciones<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1440b85 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"1440b85\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Los sistemas de aprendizaje autom\u00e1tico analizan los datos de circulaci\u00f3n, la demanda no satisfecha y las tendencias de uso para fundamentar las decisiones de adquisici\u00f3n y deselecci\u00f3n. Estos sistemas se basan en modelos estad\u00edsticos y an\u00e1lisis predictivos, en lugar de en la IA generativa. <\/p><p>El criterio humano sigue siendo fundamental en el proceso, pero los datos de entrada han cambiado considerablemente. Las decisiones sobre las colecciones, que antes se basaban principalmente en la experiencia profesional y en informes de uso limitados, ahora se basan en an\u00e1lisis de datos a gran escala y en modelos de tendencias que abarcan conjuntos de datos mucho m\u00e1s amplios. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6b90d98 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6b90d98\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Inteligencia operational<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1404eef elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"1404eef\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">Los grandes sistemas bibliotecarios gestionan cientos de puntos de servicio y dispositivos distribuidos en todas las sucursales. La supervisi\u00f3n del rendimiento y la elaboraci\u00f3n de informes han supuesto tradicionalmente una gran inversi\u00f3n de tiempo por parte del personal, con una visibilidad limitada entre las distintas sedes. <\/p><p>Las interfaces de consulta en lenguaje natural \u2014a menudo asistidas por IA\u2014 integradas en plataformas de an\u00e1lisis permiten ahora al personal consultar datos operativos en lenguaje sencillo y generar paneles de control sin necesidad de asistencia t\u00e9cnica. Herramientas como <a class=\"underline underline underline-offset-2 decoration-1 decoration-current\/40 hover:decoration-current focus:decoration-current\" href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/libraryconnect-link\/\">libraryConnect LINK <\/a>revelan patrones de uso e informaci\u00f3n comparativa sobre el rendimiento directamente a partir de datos del sistema en tiempo real, lo que ofrece a los administradores una visi\u00f3n m\u00e1s clara de las operaciones sin aumentar la carga administrativa en la generaci\u00f3n de informes. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e9d144b elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"e9d144b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"800\" src=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/libraryConnect-LINK_Mobile-app-1024x1024.jpg\" class=\"attachment-large size-large wp-image-115907\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/libraryConnect-LINK_Mobile-app-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/libraryConnect-LINK_Mobile-app-300x300.jpg 300w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/libraryConnect-LINK_Mobile-app-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/libraryConnect-LINK_Mobile-app-768x768.jpg 768w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/libraryConnect-LINK_Mobile-app.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" title=\"\">\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b9547e7 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"b9547e7\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"font-size: 14px; text-align: left;\">Con libraryConnect LINK, los bibliotecarios formulan sus consultas en un lenguaje sencillo y obtienen al instante paneles visuales sobre el uso y el rendimiento.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f0edf69 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"f0edf69\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Reconfiguraci\u00f3n de roles<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-87b2efd elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"87b2efd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p data-start=\"313\" data-end=\"683\">La automatizaci\u00f3n y la inteligencia artificial asumen cada vez m\u00e1s las tareas rutinarias, al tiempo que aumenta la demanda de trabajo estrat\u00e9gico, \u00e9tico y relacional (Cox, 2023; ACRL, 2025). Las respuestas a preguntas frecuentes, las renovaciones b\u00e1sicas y la generaci\u00f3n de metadatos se automatizan cada vez m\u00e1s. La curaci\u00f3n contextual, la mediaci\u00f3n \u00e9tica y la ense\u00f1anza de la alfabetizaci\u00f3n digital cobran mayor importancia en la profesi\u00f3n.  <\/p><p data-start=\"685\" data-end=\"1150\">Sin embargo, esta transici\u00f3n no ocurre de la misma manera en todas partes. Un estudio aplicado en bibliotecas acad\u00e9micas de cuatro pa\u00edses \u00e1rabes determin\u00f3 que el estilo de liderazgo es un predictor de la adopci\u00f3n de IA m\u00e1s confiable que el propio entrenamiento t\u00e9cnico (Shal, Ghamrawi y Naccache, 2024). El liderazgo transformacional \u2014definido por la visi\u00f3n estrat\u00e9gica, la apertura al cambio y la motivaci\u00f3n de los equipos\u2014 marc\u00f3 una diferencia notable en la percepci\u00f3n del personal sobre qu\u00e9 tan \u00fatiles y sencillas son las herramientas de IA. Por el contrario, el liderazgo transaccional no tuvo un impacto relevante.   <\/p><p data-start=\"1152\" data-end=\"1452\">El modelo justific\u00f3 m\u00e1s del 94% de la variaci\u00f3n en la actitud del personal hacia la tecnolog\u00eda. Esto conlleva una implicaci\u00f3n estructural: para implementar la IA con \u00e9xito, las instituciones deben invertir tanto en formaci\u00f3n t\u00e9cnica como en el desarrollo de l\u00edderes. Mientras que las herramientas pueden desplegarse de forma inmediata, la madurez cultural requiere m\u00e1s tiempo para consolidarse.    <\/p><p data-start=\"1454\" data-end=\"1568\">El papel no desaparece. Se transforma. El alcance y la eficacia de esa transformaci\u00f3n dependen del liderazgo institucional.  <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-daa3f11 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"daa3f11\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La alfabetizaci\u00f3n en IA como competencia profesional<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b0dde5c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"b0dde5c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p data-start=\"332\" data-end=\"634\">El reporte Pulse of the Library 2025 confirma esta tendencia: las bibliotecas que integran la IA en su formaci\u00f3n oficial tienen una tasa de implementaci\u00f3n del 28%, frente al 8% de las que no le dan prioridad institucional. Esta correlaci\u00f3n entre capacitaci\u00f3n y adopci\u00f3n es uniforme en todo el sector.  <\/p><p data-start=\"636\" data-end=\"1009\">En octubre de 2025, la ACRL oficializ\u00f3 este cambio con un marco de competencias que abarca \u00e9tica, conocimiento, evaluaci\u00f3n y aplicaci\u00f3n, posicionando la alfabetizaci\u00f3n en IA no como un &#8220;extra&#8221; t\u00e9cnico, sino como una nueva forma de gestionar el conocimiento.  <\/p><p data-start=\"1011\" data-end=\"1533\">La investigaci\u00f3n de Kautonen y Gasparini (2024) resalta una brecha estructural recurrente. Muchas bibliotecas asignan la competencia en IA a una sola unidad operativa o redactan pol\u00edticas sin integrarlas en la pr\u00e1ctica. Su estudio con profesionales de bibliotecas escandinavas revel\u00f3 que los enfoques hol\u00edsticos \u2014que combinan una orientaci\u00f3n fundamental, experimentaci\u00f3n pr\u00e1ctica e intercambio entre departamentos\u2014 superan sistem\u00e1ticamente a los modelos de capacitaci\u00f3n aislados. En un caso concreto, los talleres para el personal llevaron directamente al desarrollo de un curso de IA para los usuarios de la biblioteca.   <\/p><p data-start=\"1535\" data-end=\"1691\">El acceso a las herramientas rara vez es lo que frena a las bibliotecas; lo que limita la adopci\u00f3n de la IA de manera m\u00e1s constante es la ausencia de estructuras institucionales (tiempo, permisos y apoyo interdepartamental) que permitan al personal experimentar, cometer errores y desarrollar un criterio real sobre cu\u00e1ndo y c\u00f3mo utilizar estos sistemas. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-747b64b elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"747b64b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"450\" src=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/librarian-child-1024x576.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-115908\" alt=\"Una bibliotecaria ayuda a un joven estudiante a manejar una computadora en una estaci\u00f3n de trabajo de la biblioteca\" srcset=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/librarian-child-1024x576.webp 1024w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/librarian-child-300x169.webp 300w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/librarian-child-768x432.webp 768w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/librarian-child-1536x864.webp 1536w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/librarian-child.webp 1920w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" title=\"\">\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-811b1c1 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"811b1c1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"font-size: 14px; text-align: left;\">Mientras la IA se encarga de las tareas rutinarias, los bibliotecarios se centran en la estrategia, la \u00e9tica y la alfabetizaci\u00f3n digital.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-dbd5a67 elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"dbd5a67\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"tendencias\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-65ec391 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"65ec391\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00bfQu\u00e9 sigue?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f4dbc23 elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"f4dbc23\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c98dec7 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c98dec7\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La siguiente fase de la IA en las bibliotecas se est\u00e1 configurando en torno a tres roles distintos: las bibliotecas como educadoras, que ayudan a los usuarios a navegar la IA de forma cr\u00edtica, como plataformas de personalizaci\u00f3n, que anticipan las necesidades del lector, y como socios activos en el proceso de investigaci\u00f3n. Cada uno representa un cambio significativo en la forma en que las bibliotecas definen su valor. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-06cad9c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"06cad9c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Las bibliotecas como educadoras en IA<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8c7f899 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"8c7f899\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p data-start=\"332\" data-end=\"634\">Si hay un papel emergente que distingue a la biblioteca de cualquier otro punto de acceso, es el de ense\u00f1ar a las personas a interactuar con la IA de manera cr\u00edtica. Las plataformas comerciales tienen inter\u00e9s en usuarios que conf\u00eden sin cuestionar; las bibliotecas tienen el mandato hist\u00f3rico de hacer lo contrario.  <\/p><p data-start=\"332\" data-end=\"634\">Gu\u00edas sobre el uso responsable de la IA generativa, talleres sobre la detecci\u00f3n de desinformaci\u00f3n y cursos sobre la evaluaci\u00f3n de fuentes sint\u00e9ticas son las nuevas formas de alfabetizaci\u00f3n informacional. La Universidad de Leeds, por ejemplo, lanz\u00f3 una iniciativa de transformaci\u00f3n digital alineada con su visi\u00f3n <a href=\"https:\/\/library.leeds.ac.uk\/news\/article\/1000\/library\/192\/knowledge-for-all-our-vision-for-2030\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Knowledge for All 2030<\/a>, situando la alfabetizaci\u00f3n digital y en IA como una prioridad estrat\u00e9gica central. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5b11d04 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"5b11d04\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Personalizaci\u00f3n a escala<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-97067ff elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"97067ff\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">La idea de una biblioteca que anticipe lo que un usuario quiere leer a continuaci\u00f3n, que adapte la presentaci\u00f3n de la informaci\u00f3n a los estilos de aprendizaje individuales y que ofrezca materiales antes de que el usuario sepa pedirlos, est\u00e1 t\u00e9cnicamente al alcance.<\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">La tensi\u00f3n es clara: una personalizaci\u00f3n profunda requiere datos profundos. Y los datos detallados sobre los h\u00e1bitos de lectura son precisamente lo que las bibliotecas se han negado hist\u00f3ricamente a recopilar. El modo en que las instituciones equilibren la personalizaci\u00f3n con la privacidad ser\u00e1 una de las preguntas definitorias de la pr\u00f3xima d\u00e9cada.   <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d1ac05d elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"d1ac05d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">La IA como socio de investigaci\u00f3n<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1ffec4c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"1ffec4c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">En las bibliotecas acad\u00e9micas y de investigaci\u00f3n, la IA se est\u00e1 integrando en el propio proceso cient\u00edfico. Las revisiones bibliogr\u00e1ficas automatizadas, la identificaci\u00f3n de brechas de investigaci\u00f3n y el an\u00e1lisis de tendencias en grandes conjuntos de publicaciones forman parte cada vez m\u00e1s del trabajo de los investigadores. <\/p><p class=\"font-claude-response-body break-words whitespace-normal leading-[1.7]\">El papel del bibliotecario acad\u00e9mico, en este contexto, se desplaza hacia una asociaci\u00f3n metodol\u00f3gica: entender no solo d\u00f3nde reside la informaci\u00f3n, sino c\u00f3mo los algoritmos moldean lo que los investigadores encuentran y qu\u00e9 perspectivas se amplifican o se ignoran.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e87104f elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"e87104f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"534\" src=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/NYPL-1024x683.webp\" class=\"attachment-large size-large wp-image-115909\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/NYPL-1024x683.webp 1024w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/NYPL-300x200.webp 300w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/NYPL-768x512.webp 768w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/NYPL-1536x1024.webp 1536w, https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/NYPL.webp 1920w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" title=\"\">\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5194d40 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5194d40\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"font-size: 14px; text-align: left;\">Bibliotecas como la Biblioteca P\u00fablica de Nueva York est\u00e1n incorporando la alfabetizaci\u00f3n en inteligencia artificial en sus talleres e iniciativas de educaci\u00f3n digital.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-61d54ee elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"61d54ee\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"conclusin\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c2a77ae elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"c2a77ae\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Conclusi\u00f3n<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-01b2440 elementor-widget-divider--view-line elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"01b2440\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeInDown&quot;}\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4d3e6a8 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"4d3e6a8\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La inteligencia artificial no lleg\u00f3 a las bibliotecas como una disrupci\u00f3n externa. Surgi\u00f3 de una trayectoria de d\u00e9cadas de automatizaci\u00f3n progresiva, donde cada fase expandi\u00f3 las capacidades de los sistemas y plante\u00f3 nuevas interrogantes sobre el papel de las instituciones. <\/p><p>Lo que distingue a la fase actual es su escala y su capacidad interpretativa. La IA y los sistemas algor\u00edtmicos avanzados moldean ahora c\u00f3mo se descubre, se accede y se eval\u00faa la informaci\u00f3n. Para los usuarios, esto se traduce a menudo en servicios m\u00e1s r\u00e1pidos y accesibles. Para los profesionales, significa dedicar menos tiempo a flujos de trabajo repetitivos y m\u00e1s a tareas que requieren un juicio cr\u00edtico profundo.   <\/p><p>A medida que los sistemas de IA se vuelven m\u00e1s capaces, la demanda de supervisi\u00f3n humana y experiencia contextual crece a la par. Las bibliotecas que comenzaron con un problema claro por resolver \u2014reducir el tiempo de catalogaci\u00f3n, ampliar los horarios de servicio o mejorar el descubrimiento de recursos\u2014 avanzan de forma m\u00e1s deliberada que aquellas que empezaron centr\u00e1ndose \u00fanicamente en la tecnolog\u00eda. <\/p><p>Con m\u00e1s de 100 pa\u00edses en alguna etapa de adopci\u00f3n de IA, el sector ya no debate si debe participar. El trabajo actual consiste en construir la capacidad institucional para hacerlo bien. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-eee4b5f elementor-widget elementor-widget-menu-anchor\" data-id=\"eee4b5f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"menu-anchor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-menu-anchor\" id=\"referencias\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c7492ed elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"c7492ed\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Principales referencias<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-184e9d0 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"184e9d0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>En este \u00e1mbito se ha elaborado un conjunto b\u00e1sico de documentos que todo profesional bibliotecario que trabaje con IA deber\u00eda conocer. A continuaci\u00f3n se presentan organizados por \u00e1reas. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-dbfbef2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"dbfbef2\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<h4>\u00c9tica y posicionamiento institucional<\/h4><p><a href=\"https:\/\/www.ala.org\/acrl\/standards\/ai\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ACRL \u2014 AI Competencies for Academic Library Workers (2025)<br><\/a>Un marco de competencias que define lo que los profesionales de las bibliotecas deben saber sobre IA, desde su uso b\u00e1sico hasta su evaluaci\u00f3n cr\u00edtica y su promoci\u00f3n. Aprobado por la Junta Directiva de la ACRL en octubre de 2025. <br><a href=\"https:\/\/www.arl.org\/resources\/research-libraries-guiding-principles-for-artificial-intelligence\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><br>ARL \u2014 Guiding Principles for Artificial Intelligence (2024)<\/a><br>Principios rectores para las bibliotecas de investigaci\u00f3n en Estados Unidos. Abarca la gobernanza, la equidad algor\u00edtmica y el papel del bibliotecario como mediador responsable.<a href=\"https:\/\/repository.ifla.org\/items\/8c05d706-498b-42c2-a93a-3d47f69f7646\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><br><br>IFLA \u2014 Statement on Libraries and Artificial Intelligence (2020)<\/a><br>El documento \u00e9tico fundamental para las bibliotecas que trabajan con la inteligencia artificial. Define los principios de libertad intelectual, privacidad, equidad y transparencia. Un punto de partida imprescindible para cualquier pol\u00edtica interna.   <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8f9e611 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"8f9e611\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<h4>Descubrimiento, b\u00fasqueda e inteligencia operativa<\/h4>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/libraryconnect-link\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nBibliotheca \u2014 libraryConnect LINK (An\u00e1lisis basados en IA)\n<\/a><br>Inteligencia operativa basada en IA integrada en LINK. El personal puede formular preguntas en lenguaje natural sobre los datos de los dispositivos y de uso, y recibir paneles visuales e informes comparativos, lo que facilita la planificaci\u00f3n basada en datos y la supervisi\u00f3n del sistema. \n<\/p>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/about.ebsco.com\/artificial-intelligence\/products\/ai-insights\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nEBSCO \u2014 AI Insights: Library Research Platforms\n<\/a><br>Resultados del programa piloto de IA de EBSCO, que incluyen datos sobre b\u00fasquedas en lenguaje natural, res\u00famenes por documento y eficiencia en la investigaci\u00f3n.\n<\/p>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/exlibrisgroup.com\/announcement\/ex-libris-primo-research-assistant-is-now-available-for-primo-institutions\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nEx Libris \u2014 Primo Research Assistant\n<\/a><br>Un asistente de IA generativa integrado en Primo. Un ejemplo concreto de c\u00f3mo se puede incorporar la IA en las herramientas de b\u00fasqueda que ya se utilizan en las bibliotecas acad\u00e9micas. \n<\/p>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/niso.org\/publications\/odi-ai-survey-report\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nNISO ODI \u2014 Generative AI and Web-Scale Discovery (2025)\n<\/a><br>Analiza las tensiones y expectativas que genera la IA generativa en los sistemas de b\u00fasqueda. La NISO considera que el impacto de la situaci\u00f3n actual es comparable al que tuvo la llegada de la b\u00fasqueda a escala web en 2010. \n<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d8fbd4f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"d8fbd4f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<h4>Implementaci\u00f3n<\/h4>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/alastore.ala.org\/genaipol\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nALA \u2014 Creating Generative AI Policies: A Guide for Public and Academic Libraries\n<\/a><br>Una gu\u00eda pr\u00e1ctica para elaborar pol\u00edticas sobre IA generativa. Abarca el \u00e1mbito de aplicaci\u00f3n, la privacidad de los datos, la comunicaci\u00f3n con los usuarios y los procesos de revisi\u00f3n. \n<\/p>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/hangingtogether.org\/implementing-an-ai-reference-chatbot-at-the-university-of-calgary-library\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nOCLC \/ University of Calgary \u2014 Implementing an AI Reference Chatbot (Hanging Together, 2024)\n<\/a><br>Uno de los relatos m\u00e1s detallados que existen sobre la implementaci\u00f3n de un chatbot de referencia en una biblioteca acad\u00e9mica. Abarca las lecciones aprendidas, los protocolos de escalamiento y c\u00f3mo medir el \u00e9xito. \n<\/p>\n\n<p>\n<a href=\"https:\/\/www.loc.gov\/aba\/pcc\/taskgroup\/AI-and-Machine-Learning-TG-final-report.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\nPCC (Library of Congress) \u2014 Task Group on AI and Machine Learning for Cataloging and Metadata \u2014 Final Report\n<\/a><br>Informe oficial sobre c\u00f3mo se est\u00e1n integrando la inteligencia artificial y el aprendizaje autom\u00e1tico en los procesos de catalogaci\u00f3n y metadatos en los Estados Unidos. Perspectiva institucional y de normalizaci\u00f3n. \n<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-11459f5 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"11459f5\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Referencias<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-9d497c9 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"9d497c9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Aharony, N., &amp; Ben-Baruch, G. (2019). Chatbots in academic libraries: An exploratory study. Journal of Academic Librarianship, 45(6), 102113.<\/p><p>Association of College and Research Libraries. (2025). AI competencies for academic library workers.<\/p><p>Bibliotheca. (2001). The Tattler (Winter, 2001).<\/p><p>Borgman, C. L. (1996). Why are online catalogs still hard to use? Journal of the American Society for Information Science.  <\/p><p>Breeding, M. (2009). Next-generation library catalogs. <\/p><p>Breeding, M. (2015). Library services platforms. <\/p><p>Chauhan, S. P. S. (2024). Enhancing accessibility in special libraries. <\/p><p>Clarivate. (2025). Pulse of the Library 2025 report.<\/p><p>Cox, A. M. (2023). How libraries can respond to generative AI. <\/p><p>Cox, A. M., &amp; Mazumdar, S. (2024). Defining artificial intelligence for librarians. Journal of Librarianship and Information Science, 56(2), 330\u2013340.  <\/p><p>Crompton, H., &amp; Burke, D. (2023). Artificial intelligence in higher education: The state of the field. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20(1).  <\/p><p>Haider, J., &amp; Sundin, O. (2019). Invisible search and online search engines: The ubiquity of search in everyday life. Routledge.  <\/p><p>Kautonen, H., &amp; Gasparini, A. A. (2024). B-Wheel: Building AI competences in academic libraries. Journal of Academic Librarianship, 50(3).  <\/p><p>Lund, B. D., &amp; Wang, T. (2023). Chatting about ChatGPT. <\/p><p>Manning, C. D., Raghavan, P., &amp; Sch\u00fctze, H. (2008). Introduction to information retrieval. <\/p><p>National Information Standards Organization. (2012). 50 years of MARC.<\/p><p>Rosenheck, J. (1997). The development of the Online Computer Library Center. <\/p><p>Shal, T., Ghamrawi, N., &amp; Naccache, H. (2024). Leadership styles and AI acceptance in academic libraries in higher education. The Journal of Academic Librarianship, 50(2), Article 102849.<\/p><p>Tedd, L. A. (2007). The use of barcodes in libraries. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7f7e6123 elementor-widget-divider--view-line elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"7f7e6123\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3305ed2c elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3305ed2c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeIn&quot;}\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h5 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">S\u00edguenos o escr\u00edbenos<\/h5>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5baf718f elementor-share-buttons--view-icon elementor-share-buttons--skin-minimal elementor-share-buttons--color-custom e-transform elementor-share-buttons--shape-square elementor-grid-0 elementor-invisible elementor-widget elementor-widget-share-buttons\" data-id=\"5baf718f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_animation&quot;:&quot;fadeIn&quot;,&quot;_transform_rotateZ_effect&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:0,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_rotateZ_effect_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;deg&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_rotateZ_effect_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;deg&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"share-buttons.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-grid\" role=\"list\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-share-btn elementor-share-btn_linkedin\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Share on linkedin\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-share-btn__icon\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<i class=\"fab fa-linkedin\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-share-btn elementor-share-btn_facebook\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Share on facebook\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-share-btn__icon\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<i class=\"fab fa-facebook\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-share-btn elementor-share-btn_twitter\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Share on twitter\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-share-btn__icon\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<i class=\"fab fa-twitter\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-share-btn elementor-share-btn_email\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Share on email\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-share-btn__icon\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<i class=\"fas fa-envelope\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-grid-item\" role=\"listitem\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-share-btn elementor-share-btn_whatsapp\" role=\"button\" tabindex=\"0\" aria-label=\"Share on whatsapp\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-share-btn__icon\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<i class=\"fab fa-whatsapp\" aria-hidden=\"true\"><\/i>\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-59e4bbbe elementor-section-full_width content-icon-sub-header bt-thick elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"59e4bbbe\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[{&quot;jet_parallax_layout_image&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;_id&quot;:&quot;023c89a&quot;,&quot;jet_parallax_layout_image_tablet&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_image_mobile&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_speed&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;%&quot;,&quot;size&quot;:50,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;jet_parallax_layout_type&quot;:&quot;scroll&quot;,&quot;jet_parallax_layout_direction&quot;:&quot;1&quot;,&quot;jet_parallax_layout_fx_direction&quot;:null,&quot;jet_parallax_layout_z_index&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_animation_prop&quot;:&quot;transform&quot;,&quot;jet_parallax_layout_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;]}]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-3b5d168a\" data-id=\"3b5d168a\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-192b55be elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"192b55be\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.bibliotheca.com\/wp-content\/uploads\/icon-open-book.svg\" title=\"icon-open-book\" alt=\"icon-open-book\" loading=\"lazy\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5b0c0f71 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"5b0c0f71\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-small\">Tambi\u00e9n te puede interesar<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-8c8861 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"8c8861\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\" data-settings=\"{&quot;jet_parallax_layout_list&quot;:[{&quot;_id&quot;:&quot;023c89a&quot;,&quot;jet_parallax_layout_image&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_image_tablet&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_image_mobile&quot;:{&quot;url&quot;:&quot;&quot;,&quot;id&quot;:&quot;&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;},&quot;jet_parallax_layout_speed&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;%&quot;,&quot;size&quot;:50,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;jet_parallax_layout_type&quot;:&quot;scroll&quot;,&quot;jet_parallax_layout_direction&quot;:&quot;1&quot;,&quot;jet_parallax_layout_fx_direction&quot;:null,&quot;jet_parallax_layout_z_index&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_x_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y&quot;:50,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_y_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_tablet&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_bg_size_mobile&quot;:&quot;&quot;,&quot;jet_parallax_layout_animation_prop&quot;:&quot;transform&quot;,&quot;jet_parallax_layout_on&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;]}]}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-4589f42e\" data-id=\"4589f42e\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-60e40392 heading-offset elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"60e40392\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Insights + Tendencias<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Desde los registros MARC hasta los modelos generativos, los sistemas bibliotecarios han evolucionado en las \u00faltimas d\u00e9cadas. Analizamos qu\u00e9 ha cambiado para los usuarios y el personal, y cu\u00e1les son los pr\u00f3ximos retos a los que deben enfrentarse las bibliotecas. <\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":115910,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[206,220],"tags":[],"class_list":["post-117254","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-library-strategy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117254"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117291,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117254\/revisions\/117291"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/media\/115910"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibliotheca.com\/es-la\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}